VOB nedir?

 

VOB Vadeli İşlemler ve Opsiyon Borsası demektir. Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin alınıp satıldığı piyasadır. Bu sözleşmelere Türev Araçlar denilmektedir. Vadeli İşlemler ve Opsiyon Borsası 4 Şubat 2005’te İzmir’de işleme açılmıştır.

 

VOB’da İşlem Saatleri ne şekildedir?

 

VOB’da işlemler 09:15 – 17:30 saatleri arasında yapılır.

 

VOB’da işlem türleri nelerdir?

 

VOB’ da alım (uzun) ve satım (kısa) olmak üzere iki işlem türü vardır. Uzun pozisyon alındığında fiyat yükselişleri hesaba kazanç olarak yansır, kısa pozisyon alındığında ise fiyat düşüşleri hesaba kazanç olarak yansır.

 

VOB’un avantajları nelerdir?

 

1. Hissedeki gibi sadece alımdaysanız kazanmazsanız, satış yaptığınızda da kazanırsınız.
2. VOB’ da işlemler vergiden muaftır, yapacağınız işlemler için vergi ödemezsiniz.
3. Küçük miktarda paralarla büyük pozisyonlar alma ve kaldıraç etkisiyle yüksek karlar elde etme imkanı sunar.
4. Açığa satış imkânınız vardır.
5. VOB’ da portföyünüzde çeşitlendirme yapabilir ve bu sayede riskinizi yayabilirsiniz.
6. Ayrıca VOB, yatırımcı, üretici, ithalatçı, ihracatçı ve tüm reel sektör için fiyat, kur ve faiz riskine karşı korunma imkanı sağlar.
7. VOB risk yönetiminin yanı sıra ürünlerin ilerde oluşabilecek fiyatları hakkında da fikir verir.

 

VOB ne amaçla kullanılır?

 

VOB’da temelde iki nedenle işlem yapılır. Bunlardan birincisi korunma(hedge) amacıyla yapılan işlemlerdir. İkincisi ise spekülatif işlemler yani fiyat hareketlerinden para kazanmak amacıyla yapılan işlemlerdir.

 

Korunma amacıyla işlem yaparken amaç elde bulunan bir varlığın veya borcun değerinin zamanla değişmesini engellemektir. Amaç kazanç sağlamak değil elde bulunan varlığın veya borcun değerini muhafaza etmektir. Örneğin bir şirketin dolar borcu olduğunu ve borcun vadesinin de 2 ay olduğunu varsayalım. İki ay sonra doların TL karşısındaki değerinin ne olacağını bilmek mümkün değildir. Dolayısıyla şirket risk almış olur. İşte bu noktada VOB piyasasının kullanılması gündeme gelecektir. Şirket VOB piyasasında borcunun onda biri kadar bir teminatla borcu kadar dolar alımı yaparak riskini minimuma indirebilir. Eğer 2 aylık zaman diliminde dolar yükselirse şirketin TL bazında borcu da yükselecektir ancak diğer taraftan şirket VOB piyasasında dolar kontratında açmış olduğu uzun(alım) pozisyon nedeniyle de kâr elde edecektir. Borçtaki artış ile VOB’da elde edilen kâr birbirini yaklaşık olarak yok edecek ve şirket bu 2 ay sonunda TL bazında kar ya da zarar etmeyecektir. Burada dikkat edilmesi gereken hayati nokta şudur: VOB piyasasında 1/10 kaldıraç söz konusu olduğundan dolar borcuna karşılık olarak sadece borcun onda biri kadar bir teminat göstererek dolardaki artışlardan etkilenmemenin yolu bulunabilmiştir. Bu 2 aylık sürede doların TL karşısında düşmesi durumunda ise şirketin borcunda TL bazında düşüş olurken diğer taraftan VOB’daki dolar kontratında uzun(alım) pozisyon açılmış olmasından dolayı zarar edilecektir. Yine benzer şekilde borçtaki düşüş ile VOB’daki kayıp birbirini götürecek ve şirket yine borcunun 2 ay boyunca TL bazında değerini sabit tutabilmiş olacaktır.

 

Benzer şekilde spot hisse senedi piyasasında yapılan alımlarla oluşturulmuş bir portföy de yine VOB sayesinde korunabilir. Hisse senedi piyasasında yatırımcı alım yapar ve piyasanın yükseleceğini düşünür. Oysa piyasalar her zaman beklendiği yönde gitmezler. Bu nedenle hisse senedi piyasasında alım yapan bir yatırımcı aynı zamanda VOB piyasasında da satış yapmak suretiyle hisse senedi piyasalarında oluşabilecek geçici geri çekilmelerden kendisini korumuş olacaktır. Hisse senedi piyasası düşerken buna paralel olarak VOB piyasası da düşüş sergileyecektir ve hisse senetlerinden oluşan zarar VOB’dan elde edilen kârla bertaraf edilecektir. Burada yine hayati nokta 1/10 kaldıraç oranıdır. Kaldıraç sayesinde hisse senetlerinde açılan pozisyonun sadece onda biri kadar bir teminatla, hisse fiyatlarının düşüşüne karşı korunma sağlanmış olacaktır.

 

VOB piyasasının diğer kullanım şekli spekülatif amaçlı pozisyon açma şeklinde tezahür etmektedir. Burada amaç piyasada oluşan yükseliş veya düşüşlerden kazanç sağlamaktır. Eğer yatırımcı piyasanın yükseleceğini düşünüyorsa alım yapar yani uzun(long) pozisyon açar. Eğer piyasanın düşeceğini düşünüyorsa satış yapar yani kısa(short) pozisyon açar.

 

VOB piyasasında hisse senedi piyasasından farklı olarak evvelce alım yapılmamış olsa dahi satış yapılabilmektedir. Yani açığa satış imkanı bulunmaktadır. Eğer satış yapıldıktan sonra fiyat düşerse ve daha düşük bir fiyattan pozisyon kapatılırsa kar elde edilmiş olacaktır. Benzer şekilde alım yapıldıktan sonra fiyat yükselirse ve pozisyon, alım fiyatına göre daha yüksek bir fiyattan kapatılırsa kar elde edilmiş olacaktır.

 

VOB piyasasında alım(uzun, long) pozisyonları satış(kısa, short) işlemiyle kapatılır. Kısa(short) pozisyonlar ise alım(long) işlemiyle kapatılır.

 

VOB piyasasında işlem gören ürünler nelerdir?

 

VOB piyasasında imkb30, imkb100, dolar, altın, euro, buğday ve pamuk kontratları işlem görmektedir. En çok işlem gören ürünler ise imkb30 ve dolar kontratlarıdır.

 

VOB’da vade kavramı nasıldır?

 

VOB’da belirli bir anda 3 farklı vadedeki kontratlar işlem görmektedir. Örneğin mart ayı içerisinde bulunuyorken Nisan, Haziran ve Ağustos kontratları işlem görmektedir. Bunlar 3 farklı ürüdür ve tıpkı 3 farklı hisse senedi gibi alınıp satılabilirler. Nisan sonu geldiğinde Nisan vadeli ürün ortadan kalkacaktır ve Ekim vadeli kontratlar işlem görmeye başlayacaktır. Fakat her halükarda piyasada işlem gören vadeli kontratların sayısı 3 olacaktır. En yakın vadeli kontratlar en fazla işlem görenlerdir. Konu fiyat hareketlerinden kar elde etmek olduğunda(spekülatif işlem) en çok işlem gören kontratta yani en yakın vadeli kontratta işlem yapılması en doğru olanıdır.

 

VOB’da fiyat neye göre oluşur?

 

Teorik olarak bir kontratın fiyatı, o kontratın bağlı olduğu spot piyasadaki ilgili ürünün, vade bitim tarihindeki fiyat beklentisiyle oluşur. Örneğin imkb30 Nisan kontratı, Nisanın son günü spot piyasada(hisse senedi piyasası) imkb30 un hangi fiyatta olacağı ile ilgili beklenti ile hareket eder. Spot piyasadaki imkb30’un Nisan sonunda şu an bulunduğu fiyata göre yükseleceğini bekleyen bir yatırımcı Nisan vadeli kontratta alım yapar. Benzer şekilde Nisan sonundaki fiyatın şu anki fiyattan daha aşağıda olacağını bekleyen yatırımcı da satış yapacaktır.

 

Pratikte vadeli işlem kontratları spottaki fiyata bağlı olarak hareket etmektedirler. Örneğin imkb30 Nisan 2009 kontratı spot piyasadaki yani hisse senedi piyasasındaki imkb30 endeksine bağlı olarak hareket eder. Fiyat birebir aynı olmayacaktır. Spotun biraz altında veya biraz üstünde olabilir. Ancak hisse senedi piyasasında imkb30 endeksinin fiyatı düştüğünde genellikle buna paralel olarak vadeli işlemler piyasasındaki imkb30 endeks kontratının fiyatı da düşecektir. Benzer şekilde spottaki fiyat yükseldiğinde ise VOB’daki fiyat da yükselecektir. Belki bir miktar gecikme olacaktır veya spottaki hareketler vadeli piyasaya aynı oranda yansımayabilecektir ancak genel olarak iki piyasadaki hareketler büyük paralellik sergileyecektir.

 

VOB piyasasında kar zarar nasıl oluşur?

 

En yakın vadeli imkb30 kontratında 10 kontrat(lot) uzun veya kısa pozisyon açmak için 7000 TL gerekmektedir. Bu durumda İmkb30 kontratının her 1000 puanlık hareketinde 1000 TL kazanılacak ya da kaybedilecektir. VOB piyasasındaki kar ya da zararlar hesaplanırken hisse senedi piyasasındaki gibi kar/zarar yüzdeleriyle hareket etmek, VOB piyasasındaki kaldıraçlı yapı nedeniyle uygun olmayacaktır. Bunun yerine hareketin puan cinsinden büyüklüğüne bakarak yukarıda verilen yöntemle kar veya zararın hesaplanması en doğru yoldur. Örneğin 1 kontrat satış yapıldıktan sonra fiyat 1000 puan aşağı gelmiş ise kar 100 TL olacaktır.

 

VOB hakkında daha fazla bilgi için tıklayınız

 

VOB ve Hisse senedi piyasasında otomatik alım satım sinyalleri üreten Varyant isimli sistemimizin tanıtım videolarını izlemek için TIKLAYINIZ

 

 

 

nsayar@yatirimteknolojileri.com

 

 

---

---